Pieskie życie, czyli o przyjaźni psa z człowiekiem słów kilka

Na stałej ekspozycji w Muzeum Ślężańskim w Sobótce zobaczyć możemy między innymi szkielet psa – co pewnie dziwi niektórych zwiedzających. Najprawdopodobniej była to tak zwana ofiara zakładzinowa, czyli dar składany siłom nadprzyrodzonym, mający zapewnić trwałość nowo stawianej budowli oraz pomyślność jej mieszkańcom. Jaką rolę odgrywał pies w życiu człowieka w dawnych wiekach? I czy wiele się od tamtej pory zmieniło?

 

Według Rudyarda Kiplinga historia relacji pomiędzy człowiekiem i psem zaczęła się prosto – dawno, dawno temu dziki pies wyczuł wspaniały zapach jedzenia dolatujący z jaskini i, w zamian za kości, obiecał strzec jaskini zamieszkanej przez ludzi oraz pomagać im w łowach. Tym samym zawarł z człowiekiem swoisty pakt, stając się jego pierwszym przyjacielem po wsze czasy (w przeciwieństwie do kota, który zawsze chadzał własnymi drogami). Owo „dawno, dawno temu” historycy datują na czterdzieści tysięcy lat temu, a dziki pies to zapewne wilk, przodek psa domowego.

 

Człowiek psu wilkiem

Trudno nie oprzeć się wrażeniu, że dawniej pies traktowany był raczej użytkowo, miał pomagać w polowaniach, pilnować ludzkich schronień, później również strzec żywego inwentarza; czasem posilano się jego mięsem (szczególnie upodobano sobie mózg), skóry wykorzystywano jako odzież, zaś z kości i zębów wytwarzano rozmaite przedmioty codziennego użytku. Ale archeologowie wskazują, że zdarzali się i tacy, dla których pies nie był tylko sługą, a bliskim towarzyszem, może nawet i przyjacielem – pies to zwierzę, które jako jedno z pierwszych chowano do tego samego grobu wraz z człowiekiem; nierzadko zwierzęta grzebano w pobliżu ludzi, w osadach, obok domostw, co świadczyło o pewnej bliskiej więzi i wierze, że psy będą strzec swych panów nawet po śmierci. Dzisiaj właściciele psów (i innych zwierząt) pochować mogą swoich pupili na dedykowanych im nekropoliach, o czym pisaliśmy już w Wędrowniku. Jeden z takich cmentarzy, „Tęczowy Most”, znajduje się na terenie powiatu wrocławskiego, w Kilianowie.

 

Psy, którym wyjątkowo się nie poszczęściło, mogły zakończyć życie w wyjątkowo nieprzyjemnych okolicznościach. W średniowieczu wierzono, że kiedy ruszały prace budowlane – stawiano na przykład nowy dom, świątynię czy most – warto było złożyć ofiarę zakładzinową, miała ona bowiem niezwykłą magiczną moc i dzięki niej korzystano później z nowo powstałej budowli w szczęściu i spokoju. Ofiara musiała być krwawa – zabijano więc jakieś zwierzę (na przykład owcę, psa, konia, tura, jelenia, ptaka), a jego zwłoki zakopywano w miejscu powstającej właśnie konstrukcji. Szkielet najprawdopodobniej jednej z takich ofiar zakładzinowych – psa – znaleziono w osadzie w Strachowie (gmina Sobótka); dziś można go zobaczyć w Muzeum Ślężańskim. Do tego, oczywiście, ofiary ze zwierząt składano bóstwom w trakcie rozmaitych uroczystości religijnych i obrzędów rytualnych.

 

Za życia człowiekiem, po śmierci psem

Postać psa przewija się od wieków w baśniach, legendach czy historiach herbowych, również tych z powiatu wrocławskiego. Nad wejściem do pałacu w Wierzbicach (gmina Kobierzyce) dostrzec można herb znanego na Śląsku rodu von Hund – czyli psa na kamiennej tarczy. O tym, dlaczego ich zwierzęciem herbowym stał się właśnie pies, opowiada mroczna legenda o wyjątkowo szczęśliwym zakończeniu. Działo się to przed wiekami, gdy brzemienna żona hrabiego Gebharda wreszcie doczekała się rozwiązania – lecz zamiast cieszyć się, że dała mężowi dziedzica, wpadła w prawdziwe przerażenie, wydała bowiem na świat aż dziewięciu synów. Jej mąż – chwilowo przebywający poza zamkiem, za co dziękowała losowi – wierzył głęboko, że kobieta, która urodziła bliźnięta, z pewnością nie była wierna mężowi i jedno z dzieci musiało należeć do kochanka. Co zatem mógłby pomyśleć, gdyby usłyszał, że jego własna żona powiła dziewięcioraczki? Bojąc się o własne życie, hrabina postanowiła zatrzymać jedno tylko dziecko, a pozostałe niemowlęta służąca miała włożyć do kociołka i utopić w stawie. Opatrzność czuwała jednak nad losem chłopców; obok miejsca przyszłej kaźni przechodził akurat biskup Bruno, który zaalarmowany kwileniem, zapytał służącą, co też niesie w kociołku. Nie uwierzył, gdy powiedziała mu, że to szczenięta, które musi wrzucić do stawu – a odkrywszy, że to ośmioro noworodków, natychmiast wziął sprawy w swoje ręce. Hrabinę okłamano, że polecenie zostało wykonane, chłopców zaś ochrzczono i przekazano pod opiekę ludziom o dobrych sercach. Otrzymali też od biskupa nowe nazwisko, Hund, czyli pies – co miało przypominać o ich niezwykłym ocaleniu – a gdy dorośli, założyli szlachecki i dumny ród. Ich potomek, baron von Hund z Wierzbic, samotnik bez rodziny, zmarł w 1746 roku i został pochowany w wiejskim kościele obok pałacu. Ale (w końcu nazwisko zobowiązuje!) po śmierci miał przybrać postać czarnego psa i biegać po swych dawnych włościach, pilnując porządku i strasząc mieszkańców. Co gorsza, z baronem nie dało się nawet rozmówić, bo ponoć gdy ktoś zbliżał się do jego krypty, dostawał od ducha policzek. Ot, pieski los.

 

Tekst: Sonia Miniewicz

Galeria zdjęć

powrót do kategorii
Następna

Pozostałe
aktualności